تبلیغات
***طب سنتی یعنی احیای سلامت*** - زعفران ارزشمندترین ادویه جهان
***طب سنتی یعنی احیای سلامت***
♥♥♥♥سلامتی را با ما تجربه کنین.♥♥♥♥
صفحه نخست       پست الکترونیک          تماس با ما              ATOM            طراح قالب
گروه طراحی قالب من گروه طراحی قالب من گروه طراحی قالب من گروه طراحی قالب من گروه طراحی قالب من
درباره وبلاگ


♥♥♥♥این جانب موسی ظروفی با داشتن مدرک رسمی طب سنتی از انجمن طب کل نگر ایران و موسسه حجامت ایران مفتخرم که یه هم نوعان خودم کمک و با راهنمایی خود به آنها سلامتی ببخشم و هدف من از این وبلاگ آشنایی هر چه بیشتر مردم با انواع طب ها و کاربرد های آن،مزاج شناسی،نسخه پیچی و درمان بسیاری از بیماری های ناعلاج خود با طب سنتی می باشد. ♥♥♥♥

مدیر وبلاگ :موسی ظروفی
مطالب اخیر
نویسندگان
نظرسنجی
بیشتر کدام یک از موارد زیر می تواند در درمان بیماری شما موثر باشد؟











حسین علی اسدیدانش آموخته کارشناسی ارشد علوم باغبانی دانشگاه تربیت مدرس

چکیده
زعفران یکی از ارزشمندترین رستنی¬های ایران است كه با رنگ و رایحه¬ای دل انگیز و مزه¬ای دلپذیر جهانیان را مجذوب خود کرده است. زعفران از زمان¬های بسیار دور در ایران کشت می¬شده و ایران را خاستگاه این گیاه می¬دانند. در حال حاضر ایران بزرگترین تولید کننده زعفران در دنیا است. همچنین به دلیل شرایط خاص آب و هوایی موجود در کشور زعفران تولید شده در ایران از بالاترین کیفیت برخوردار است. کلاله¬های زعفران که قسمت تجارتی زعفران را تشکیل می¬دهد، نه تنها در صنایع غذایی، شیرینی پزی و نوشابه سازی مصرف می¬شود، بلکه خاصیّت دارویی داشته و به عنوان اشتهاآور، هضم کننده غذا، آرامبخش و ضد درد نیز مورد استفاده قرار می¬گیرد. زعفران گیاهی چند ساله است و فقط در یک سال هزینه کشت دارد و در مقابل چندین سال متوالی قابل بهره¬برداری است. همچنین وزن کم، عدم نیاز به وسایل حمل و نقل مخصوص و سهولت نگهداری آن از دیگر مزایای کشت این گیاه می¬باشد. زعفران گیاهی کم توقع است و از بازدهی اقتصادی بسیار مناسبی نیز برخوردار است و همچنین زمان مصرف آب در زراعت زعفران موقعی از سال است که سایر محصولات به آب نیازی نداشته یا حداقل با مشکل کم آبی مواجه نمی¬باشند. بنابراین با توجه به شرایط خاص اقلیمی کشورمان که آب یکی از عوامل محدود کننده در توسعه کشاورزی است، زعفران گیاه مناسبی برای کاشت در مناطق خشک و نیمه خشک کشور می¬باشد.
مقدمه
زعفران یکی از قدیمی¬ترین گیاهان ادویه¬ای و دارویی است که همواره مورد توجه مردم بوده است. عده ای از پژوهشگران منشأ زعفران را ایالت قدیم ماد ایران می¬دانند (1)، در حالی¬که عده¬ای دیگر مبدأ زعفران را منطقه وسیع¬تری از زمین می¬دانند و معتقدند که منشأ زعفران یونان، ترکیه، آسیای صغیر و ایران می¬باشد و سپس کشت آن از مشرق تا شمالی¬ترین نقاط هندوستان و چین و از غرب تا اسپانیا گسترش یافته¬است (4).
با توجه به شرایط اقلیمی کشور ما که آب یکی از عوامل اصلی محدود کننده توسعه کشاورزی است، زعفران این گیاه کم توقع از بازده اقتصادی بالایی برخوردار است. زیرا زمان مصرف آب در زراعت زعفران موقعی از سال است که سایر محصولات به آب نیازی نداشته یا حداقل با مشکل کم آبی مواجه نمی¬باشند. این گیاه در دوران خواب زمستانی هم نیاز به آبیاری ندارد و رویش گیاه زعفران در فصل سرد پائیز و زمستان موجب می¬شود که این گیاه آفات و بیماری¬های مهمی نداشته و به سمپاشی¬های مکرر نیاز ندارد. سرزمین پهناور ایران قطعاً بزرگترین تولید كننده زعفران جهان است و به دلیل دارا بودن تنوع آب و هوایی، بسیاری ازمحصولات باغی و زراعی از جمله زعفران آن، دارای بالاترین درجه كیفیّت می¬باشد. گل زعفران در بسیاری از استان¬های ایران كشت می¬شود، لیكن بیشترین مقدار زعفران كشور در استان خراسان تولید می¬گردد. ایران با سطح زیركشتی در حدود 41325  هكتار و تولید سالیانه 150 تا 170 تن زعفران، با بیش از 80% تولید جهانی، بزرگترین تولید كننده زعفران از نظر كمیّت و كیفیّت در سطح جهان می¬باشد. كشور یونان با تولید سالیانه 7/5 تن، مراكش 3/2 تن، كشمیر 3/2 تن، اسپانیا 1 تن و یا كمتر، ایتالیا 1/0 تن یا كمتر پس از ایران به ترتیب مقام¬های دوم تا ششم تولید زعفران جهان را در اختیار دارند. در دهه اخیر، تعداد كشورهای خریدار زعفران ایران افزایش یافته و در سال 1380 ایران زعفران را به 43 كشور صادر کرده است.
کشت زعفران در حال حاضر در ایران به استان خراسان جنوبی (95 درصد) و استانهای اصفهان، کرمان، مرکزی، یزد، کرج و فارس (5 درصد) منحصر گردیده است (1). همچنین کشت زعفران علاوه بر ایران و اسپانیا در کشورهای فرانسه، یونان، الجزایر، مصر، مراکش، ایتالیا، آلمان، استرالیا، مکزیک، هندوستان، پاکستان، چین و ترکیه کم و بیش متداول شده¬است (4 و 6).
در حال حاضر حدود 100 هزار خانوار در فرآیند کاشت، داشت و برداشت زعفران فعالیت     می¬کنند و جمعیت 500 هزار نفری مخصوصاً در نواحی گرم و خشک و کویری کشور در استان خراسان از طریق زعفران امرار معاش می¬کنند (6).
تقاضای فعلی جهان حدود 170 تن می¬باشد و با توجه به کاربردهای فراوان زعفران، اگر هر نفر 25/0 گرم زعفران در سال مصرف کند، جمعیت 6 میلیاردی جهان متقاضی 1500 تن زعفران خواهد بود و این تقاضا فقط برای مصرف شخصی است و مصارف دارویی و غذایی بر آمار فوق افزوده خواهد شد (6).
زعفران گیاهی چند ساله است و فقط در یک سال هزینه کشت دارد و در مقابل چندین سال متوالی قابل بهره¬برداری است. همچنین وزن کم، عدم نیاز به وسایل حمل و نقل مخصوص و سهولت نگهداری آن باعث ترقی قیمت آن می¬شود.
مشخصات گیاهشناسی زعفران
زعفران با نام علمی Crocus sativus L.  گیاهی چند ساله، متعلق به خانواده زنبقیان Iridacea)) و راسته لیلیال¬ها (Liliales) می¬باشد. این گیاه علفی، بدون ساقه و پیازدار است و پیاز آن از نوع كُرم (corm) و برخلاف پیاز خوراكی كه از یك ساقه كپه¬ای محصور در برگهای اندوخته¬ای تشكیل شده است، پیاز زعفران یك ساقه زیرزمینی مدور، سخت، گوشتدار و توپر بوده که از پوسته¬های فیبری قهوه¬ای رنگی پوشیده شده¬است. این ساقه¬های زیرزمینی در اصطلاح باغبانی پداژه و در گیاهشناسی به بنه نیز معروف است. هر پیاز بسته به زمان آبیاری قبل، بعد و یا همزمان با گلدهی، 6 تا 9 برگ باریك نظیر برگ علفهای چمنی تولید می¬کند. در قسمت فوقانی کورم بسته به درشتی آن 4-1 جوانه رأسی دیده می¬شود که این جوانه¬ها بعداً وظیفه ایجاد گل و برگ را به عهده دارند و از هر جوانه رأسی معمولاً یک و بندرت 2 تا 3 گل به رنگ بنفش، ظاهر می¬شود. ارتفاع زعفران 10 تا 15 سانتی¬متر است. مجموعه برگ¬ها و گل¬ها در داخل یک پوشش نازک و سفید رنگ به نام چمچه (Spathe) که از روی پداژه می¬روید، قرار دارد. چمچه اولین اندامی است که سطح خاک را شکافته و از خاک بیرون      می¬آید. گلها ابتدا به صورت غنچه بوده که با تابش آفتاب باز می-شوند. گل¬ها معمولاً در اوایل پائیز ظاهر می¬شوند. برگ¬ها معمولاً بعد یا همزمان با ظهور گل، ظاهر می¬شوند. گلهای زعفران دارای 3 گلبرگ و 3 كاسبرگ تغییر شكل یافته به رنگ بنفش، 3 پرچم، (طول میله آن دو برابر بساك زردرنگ است) و مادگی با یک تخمدان كه در مركز گل قرار گرفته، تشكیل شده¬است. از قسمت تخمدان خامه باریك و بلندی به رنگ زرد روشن به طول 7 تا 10 سانتی¬متر خارج می¬گردد و در انتها به سه کلاله بوقی شکل به رنگ قرمز عنابی که طول هر رشته 2 تا 3 سانتی¬متر است ختم می¬شود. این سه کلاله پس از خشک شدن، زعفران تجاری را تشکیل می¬دهند که معطر و دارای بوی تند و طعمی تلخ است. تعداد برگ¬های هر پداژه که داخل یک چمچه قرار دارد بین 3 تا 20 عدد و طول برگ¬ها 19 تا 60 سانتی¬متر و عرض آن¬ها بین 3 تا 6 میلی¬متر است. تكثیر زعفران به وسیله پیاز توپر (Corm) صورت می¬گیرد، زیرا به علت تریپلوئید بودن گیاه، بذری در آن تولید نمی¬شود. جنس زعفران دارای طیف وسیعی از نظر تعداد كروموزوم می¬باشد ولی در تمامی منابع زعفران خوراكی 2n=24 ذكر  شده¬است. پیازچه¬های جدید اغلب در بالا و تعداد کمی هم در اطراف و قاعده پیاز قبلی به وجود    می¬آید (4 و 2). شکل زیر اندام¬های گیاه زعفران را نشان می¬دهد.

شکل 1- اندام¬های گیاه زعفران
ترکیب شیمیایی کلاله
زعفران حاوی مواد معدنی، آب، موسیلاژ، چربی، موم و یک اسانس معطر با کمی سینئول (Cineol) و مواد مؤثره از سه هتروزید به نام پیکرورتین (Picroretine)، پیکروکروسین (Picrocrocine) و کروسین (Crocine) می¬باشند (4). كلاله زعفران كه در واقع قسمت اصلی زعفران تجارتی را تشكیل می¬دهد دارای رنگ، طعم و عطر مخصوصی است كه هر یك از این ویژگی¬ها مربوط به یك¬دسته از تركیبات شیمیایی خاص می¬باشد كه تاكنون برخی از آنها شناخته شده است.
رنگ زعفران
عامل اصلی ایجاد قدرت رنگی کلاله¬های زعفران تركیبی بنام كروسین به فرمول شیمیایی        O24 H64 C44 می¬باشد. كروسین یكی از چند كاروتنوئید محدود موجود در طبیعت است كه به آسانی در آب حل می¬شود. این حلالیّت یكی از دلایل كاربرد وسیع آن به عنوان رنگ دهنده در مواد غذایی و دارویی نسبت به سایر كاروتنوئیدها می¬باشد. این ماده برای اوّلین بار توسط Solomon و Carrar به شكل كریستال بدست آمد. علاوه بر كروسین، زعفران حاوی آگلــیكون كروستین به صــورت آزاد و مقادیر كمی رنگدانه آنتوسیانین می¬باشد. همچنین رنگدانه¬های محلول در چربی شامل لیكوپن، آلفا كاروتن، بتا كاروتن و زیگزانتین در آن وجود دارد. قدرت رنگی زعفران یكی از پارامترهای عمده تعیین كننده كیفیّت زعفران می¬باشد كه با اندازه¬گیری میزان تركیبات رنگی موجود در آن در طول موج 443 نانومتر بوسیله اسپكتروفتومتر مورد ارزیابی قرار می¬گیرد (4 و 5).

طعم زعفران
عمده¬ترین تركیب ایجاد كننده طعم تلخ در زعفران گلیكوزیدی بی¬رنگ بنام پیكروكروسین با فرمول شیمیایی C16 H26 O7 است. این ماده تلخ و قابل تبلور است و از طریق هیدرولیز اسید، گلوكز و آلدئیدی بنام سافرانال تولید می¬كند (4 و5).

حسین علی اسدی

دانش آموخته کارشناسی ارشد علوم باغبانی دانشگاه تربیت مدرس
چکیده
زعفران یکی از ارزشمندترین رستنی¬های ایران است كه با رنگ و رایحه¬ای دل انگیز و مزه¬ای دلپذیر جهانیان را مجذوب خود کرده است. زعفران از زمان¬های بسیار دور در ایران کشت می¬شده و ایران را خاستگاه این گیاه می¬دانند. در حال حاضر ایران بزرگترین تولید کننده زعفران در دنیا است. همچنین به دلیل شرایط خاص آب و هوایی موجود در کشور زعفران تولید شده در ایران از بالاترین کیفیت برخوردار است. کلاله¬های زعفران که قسمت تجارتی زعفران را تشکیل می¬دهد، نه تنها در صنایع غذایی، شیرینی پزی و نوشابه سازی مصرف می¬شود، بلکه خاصیّت دارویی داشته و به عنوان اشتهاآور، هضم کننده غذا، آرامبخش و ضد درد نیز مورد استفاده قرار می¬گیرد. زعفران گیاهی چند ساله است و فقط در یک سال هزینه کشت دارد و در مقابل چندین سال متوالی قابل بهره¬برداری است. همچنین وزن کم، عدم نیاز به وسایل حمل و نقل مخصوص و سهولت نگهداری آن از دیگر مزایای کشت این گیاه می¬باشد. زعفران گیاهی کم توقع است و از بازدهی اقتصادی بسیار مناسبی نیز برخوردار است و همچنین زمان مصرف آب در زراعت زعفران موقعی از سال است که سایر محصولات به آب نیازی نداشته یا حداقل با مشکل کم آبی مواجه نمی¬باشند. بنابراین با توجه به شرایط خاص اقلیمی کشورمان که آب یکی از عوامل محدود کننده در توسعه کشاورزی است، زعفران گیاه مناسبی برای کاشت در مناطق خشک و نیمه خشک کشور می¬باشد.
مقدمه
زعفران یکی از قدیمی¬ترین گیاهان ادویه¬ای و دارویی است که همواره مورد توجه مردم بوده است. عده ای از پژوهشگران منشأ زعفران را ایالت قدیم ماد ایران می¬دانند (1)، در حالی¬که عده¬ای دیگر مبدأ زعفران را منطقه وسیع¬تری از زمین می¬دانند و معتقدند که منشأ زعفران یونان، ترکیه، آسیای صغیر و ایران می¬باشد و سپس کشت آن از مشرق تا شمالی¬ترین نقاط هندوستان و چین و از غرب تا اسپانیا گسترش یافته¬است (4).
با توجه به شرایط اقلیمی کشور ما که آب یکی از عوامل اصلی محدود کننده توسعه کشاورزی است، زعفران این گیاه کم توقع از بازده اقتصادی بالایی برخوردار است. زیرا زمان مصرف آب در زراعت زعفران موقعی از سال است که سایر محصولات به آب نیازی نداشته یا حداقل با مشکل کم آبی مواجه نمی¬باشند. این گیاه در دوران خواب زمستانی هم نیاز به آبیاری ندارد و رویش گیاه زعفران در فصل سرد پائیز و زمستان موجب می¬شود که این گیاه آفات و بیماری¬های مهمی نداشته و به سمپاشی¬های مکرر نیاز ندارد. سرزمین پهناور ایران قطعاً بزرگترین تولید كننده زعفران جهان است و به دلیل دارا بودن تنوع آب و هوایی، بسیاری ازمحصولات باغی و زراعی از جمله زعفران آن، دارای بالاترین درجه كیفیّت می¬باشد. گل زعفران در بسیاری از استان¬های ایران كشت می¬شود، لیكن بیشترین مقدار زعفران كشور در استان خراسان تولید می¬گردد. ایران با سطح زیركشتی در حدود 41325  هكتار و تولید سالیانه 150 تا 170 تن زعفران، با بیش از 80% تولید جهانی، بزرگترین تولید كننده زعفران از نظر كمیّت و كیفیّت در سطح جهان می¬باشد. كشور یونان با تولید سالیانه 7/5 تن، مراكش 3/2 تن، كشمیر 3/2 تن، اسپانیا 1 تن و یا كمتر، ایتالیا 1/0 تن یا كمتر پس از ایران به ترتیب مقام¬های دوم تا ششم تولید زعفران جهان را در اختیار دارند. در دهه اخیر، تعداد كشورهای خریدار زعفران ایران افزایش یافته و در سال 1380 ایران زعفران را به 43 كشور صادر کرده است.
کشت زعفران در حال حاضر در ایران به استان خراسان جنوبی (95 درصد) و استانهای اصفهان، کرمان، مرکزی، یزد، کرج و فارس (5 درصد) منحصر گردیده است (1). همچنین کشت زعفران علاوه بر ایران و اسپانیا در کشورهای فرانسه، یونان، الجزایر، مصر، مراکش، ایتالیا، آلمان، استرالیا، مکزیک، هندوستان، پاکستان، چین و ترکیه کم و بیش متداول شده¬است (4 و 6).
در حال حاضر حدود 100 هزار خانوار در فرآیند کاشت، داشت و برداشت زعفران فعالیت     می¬کنند و جمعیت 500 هزار نفری مخصوصاً در نواحی گرم و خشک و کویری کشور در استان خراسان از طریق زعفران امرار معاش می¬کنند (6).
تقاضای فعلی جهان حدود 170 تن می¬باشد و با توجه به کاربردهای فراوان زعفران، اگر هر نفر 25/0 گرم زعفران در سال مصرف کند، جمعیت 6 میلیاردی جهان متقاضی 1500 تن زعفران خواهد بود و این تقاضا فقط برای مصرف شخصی است و مصارف دارویی و غذایی بر آمار فوق افزوده خواهد شد (6).
زعفران گیاهی چند ساله است و فقط در یک سال هزینه کشت دارد و در مقابل چندین سال متوالی قابل بهره¬برداری است. همچنین وزن کم، عدم نیاز به وسایل حمل و نقل مخصوص و سهولت نگهداری آن باعث ترقی قیمت آن می¬شود.
مشخصات گیاهشناسی زعفران
زعفران با نام علمی Crocus sativus L.  گیاهی چند ساله، متعلق به خانواده زنبقیان Iridacea)) و راسته لیلیال¬ها (Liliales) می¬باشد. این گیاه علفی، بدون ساقه و پیازدار است و پیاز آن از نوع كُرم (corm) و برخلاف پیاز خوراكی كه از یك ساقه كپه¬ای محصور در برگهای اندوخته¬ای تشكیل شده است، پیاز زعفران یك ساقه زیرزمینی مدور، سخت، گوشتدار و توپر بوده که از پوسته¬های فیبری قهوه¬ای رنگی پوشیده شده¬است. این ساقه¬های زیرزمینی در اصطلاح باغبانی پداژه و در گیاهشناسی به بنه نیز معروف است. هر پیاز بسته به زمان آبیاری قبل، بعد و یا همزمان با گلدهی، 6 تا 9 برگ باریك نظیر برگ علفهای چمنی تولید می¬کند. در قسمت فوقانی کورم بسته به درشتی آن 4-1 جوانه رأسی دیده می¬شود که این جوانه¬ها بعداً وظیفه ایجاد گل و برگ را به عهده دارند و از هر جوانه رأسی معمولاً یک و بندرت 2 تا 3 گل به رنگ بنفش، ظاهر می¬شود. ارتفاع زعفران 10 تا 15 سانتی¬متر است. مجموعه برگ¬ها و گل¬ها در داخل یک پوشش نازک و سفید رنگ به نام چمچه (Spathe) که از روی پداژه می¬روید، قرار دارد. چمچه اولین اندامی است که سطح خاک را شکافته و از خاک بیرون      می¬آید. گلها ابتدا به صورت غنچه بوده که با تابش آفتاب باز می-شوند. گل¬ها معمولاً در اوایل پائیز ظاهر می¬شوند. برگ¬ها معمولاً بعد یا همزمان با ظهور گل، ظاهر می¬شوند. گلهای زعفران دارای 3 گلبرگ و 3 كاسبرگ تغییر شكل یافته به رنگ بنفش، 3 پرچم، (طول میله آن دو برابر بساك زردرنگ است) و مادگی با یک تخمدان كه در مركز گل قرار گرفته، تشكیل شده¬است. از قسمت تخمدان خامه باریك و بلندی به رنگ زرد روشن به طول 7 تا 10 سانتی¬متر خارج می¬گردد و در انتها به سه کلاله بوقی شکل به رنگ قرمز عنابی که طول هر رشته 2 تا 3 سانتی¬متر است ختم می¬شود. این سه کلاله پس از خشک شدن، زعفران تجاری را تشکیل می¬دهند که معطر و دارای بوی تند و طعمی تلخ است. تعداد برگ¬های هر پداژه که داخل یک چمچه قرار دارد بین 3 تا 20 عدد و طول برگ¬ها 19 تا 60 سانتی¬متر و عرض آن¬ها بین 3 تا 6 میلی¬متر است. تكثیر زعفران به وسیله پیاز توپر (Corm) صورت می¬گیرد، زیرا به علت تریپلوئید بودن گیاه، بذری در آن تولید نمی¬شود. جنس زعفران دارای طیف وسیعی از نظر تعداد كروموزوم می¬باشد ولی در تمامی منابع زعفران خوراكی 2n=24 ذكر  شده¬است. پیازچه¬های جدید اغلب در بالا و تعداد کمی هم در اطراف و قاعده پیاز قبلی به وجود    می¬آید (4 و 2). شکل زیر اندام¬های گیاه زعفران را نشان می¬دهد.

شکل 1- اندام¬های گیاه زعفران
ترکیب شیمیایی کلاله
زعفران حاوی مواد معدنی، آب، موسیلاژ، چربی، موم و یک اسانس معطر با کمی سینئول (Cineol) و مواد مؤثره از سه هتروزید به نام پیکرورتین (Picroretine)، پیکروکروسین (Picrocrocine) و کروسین (Crocine) می¬باشند (4). كلاله زعفران كه در واقع قسمت اصلی زعفران تجارتی را تشكیل می¬دهد دارای رنگ، طعم و عطر مخصوصی است كه هر یك از این ویژگی¬ها مربوط به یك¬دسته از تركیبات شیمیایی خاص می¬باشد كه تاكنون برخی از آنها شناخته شده است.
رنگ زعفران
عامل اصلی ایجاد قدرت رنگی کلاله¬های زعفران تركیبی بنام كروسین به فرمول شیمیایی        O24 H64 C44 می¬باشد. كروسین یكی از چند كاروتنوئید محدود موجود در طبیعت است كه به آسانی در آب حل می¬شود. این حلالیّت یكی از دلایل كاربرد وسیع آن به عنوان رنگ دهنده در مواد غذایی و دارویی نسبت به سایر كاروتنوئیدها می¬باشد. این ماده برای اوّلین بار توسط Solomon و Carrar به شكل كریستال بدست آمد. علاوه بر كروسین، زعفران حاوی آگلــیكون كروستین به صــورت آزاد و مقادیر كمی رنگدانه آنتوسیانین می¬باشد. همچنین رنگدانه¬های محلول در چربی شامل لیكوپن، آلفا كاروتن، بتا كاروتن و زیگزانتین در آن وجود دارد. قدرت رنگی زعفران یكی از پارامترهای عمده تعیین كننده كیفیّت زعفران می¬باشد كه با اندازه¬گیری میزان تركیبات رنگی موجود در آن در طول موج 443 نانومتر بوسیله اسپكتروفتومتر مورد ارزیابی قرار می¬گیرد (4 و 5).

طعم زعفران
عمده¬ترین تركیب ایجاد كننده طعم تلخ در زعفران گلیكوزیدی بی¬رنگ بنام پیكروكروسین با فرمول شیمیایی C16 H26 O7 است. این ماده تلخ و قابل تبلور است و از طریق هیدرولیز اسید، گلوكز و آلدئیدی بنام سافرانال تولید می¬كند (4 و5).
تركیبات معطره
عطر زعفران مربوط به روغن¬های فرار موجود در آن می¬باشد. این ماده بسیار روان و مایعی       بی¬رنگ از رده ترپن¬ها (C10H16) است که بوی شدید زعفران مربوط به آن می¬باشد. اسانس¬های استخراجی به سادگی اکسیژن جذب نموده و به مایع غلیظ و قهوه¬ای رنگی به نام سافرانال C10H14O2 تبدیل می¬شوند. اسانس¬های روغنی زعفران فوق العاده ناپایدار می¬باشند و در تجارت قابل عرضه    نمی¬باشند، ولی به جای آنها تنتور الکلی زعفران جهت عطر و طعم دهندگی به غذا و استفاده در عطرسازی به کار می¬رود (4 و 5).
مهمترین تركیبات موجود در زعفران شامل تركیبات زرد رنگ كه به خوبی در آب محلول¬اند (مشتقات كروستین)، تركیبات تلخ از جمله پیكروكروسین كه به ویژه مقوی معده می¬باشند، مواد معطر (اسانس) كه مهمترین تركیب آن سافرانال می¬باشد و گاهی تا 1 درصد زعفران را تشكیل  می¬دهد، روغن ثابت به میزان حداكثر 10 درصد، رطوبت حدود 13-10 درصد و تركیبات معدنی که در حدود 5 درصد می¬باشد (4 و5).
بطور اصولی تغییرات آب و هوا و شرایط جغرافیایی بر روی كمیّت و كیفیّت مواد مؤثر گیاهان كاملاً تأثیر گذار است و گیاهانی كه در نقاط مختلف دنیا كشت و برداشت می¬شوند، ممكن است دارای مواد و درنتیجه اثرات مختلف و یا ارزش¬های درمانی و یا مثلاً سمی مختلف باشند. یكی از مواد موجود در زعفران كه مقادیر زیاد آن باعث سمیت می¬شود، ماده¬ای به نام Safranal است كه جزو مواد اصلی زعفران است. تحقیقات انجام شده در ایران نشان می¬دهد كه زعفران ایرانی دارای درصد كمتری از Safranal نسبت به زعفران نقاط مختلف جهان است و این مسئله یكی از بزرگترین مزیت¬ها و تفاوت¬های بین زعفران ایرانی و غیر ایرانی است.
خواص دارویی زعفران
زعفران به عنوان یک گیاه دارویی و ادویه¬ای از زمان¬های بسیار قدیم مورد استفاده بوده است. در یونان قدیم از زعفران به عنوان دارو و در علم طب به منظور معالجه بسیاری از بیماریها مانند چشم درد و امراض زنانه استفاده می¬شده¬ است (1). همچنین از زعفران بعنوان مسکن سرفه و برونشیت¬های مزمن و تسکین درد دندان و رفع حالات تشنجی و بی¬خوابی و دفع سنگ کلیه و صفرا و قاعده آور و تقویت کننده بینایی و درمان اسهال نام برده شده¬است (6). در طب عوام نقاط مختلف جهان، زعفران به عنوان آرام بخش، ضد اسپاسم، اشتهاآور و مقوی معده استفاده می¬شود. در كشور آلمان زعفران به عنوان آرام بخش، درمان درد معده و شكم و آسم مصرف می¬شود.
شرایط مناسب برای کاشت زعفران
زعفران گیاهی نیمه گرمسیری است که در اغلب مناطق ایران که دارای زمستانهای ملایم و تابستانهای گرم و خشک باشد به¬خوبی می¬روید. مقاومت زعفران در برابر سرما زیاد است و تا حدود 20 درجه سانتیگراد زیر صفر را به خوبی تحمل می¬کند. از نظر خاک زعفران طالب زمینهای شیرین، حاصلخیز با بافت متوسط (لومی، سیلتی، شنی رسی) و آهک دار با pH بین 8-7 می¬باشد. پیاز زعفران پس از پایان دوره رشد و نمو پائیزه و زمستانه بر حسب آب و هوای منطقه رویش معمولاً از اواخر فروردین تا اردیبهشت به مرور به خواب می¬رود. در دوره خواب یا استراحت تابستانی، بارندگی و آبیاری برای زعفران مضر است (4).
کاشت زعفران
برای رشد و پرورش گیاه زعفران زمین باید حاصلخیز و خاک آن سبک باشد. برای تهیه زمین در زراعت مکانیزه زمین را در پائیز سال قبل از کشت بعد از پخش کود حیوانی به مقدار 80-40 تن در هکتار و کود شیمیایی فسفر و پتاس مورد نیاز باید با گاو آهن شخم عمیق زد. سپس در بهار پس از قطع باران¬های بهاری و انجام یک شخم متوسط یا دسیک، ضمن سله شکنی زمین را از وجود علفهای هرز پاک کرده و در اوایل بهار زمین را به صورت جوی و پشته در آورده و برای کشت پیاز آماده  می¬کنند. عمق و عرض جوی¬ها در حدود 25-20 سانتی¬متر و فاصله جوی¬ها از یکدیگر حدود 45-35 سانتی¬متر است (6).
کشت زعفران از طریق پیاز آن صورت می¬گیرد. پیازها باید سالم، بدون زخم و عاری از هر گونه آفت و بیماری باشند. بنابر این بهتر است پیازها قبل از کاشت با سموم قارچ¬کش از قبیل سرزان، تری تزان و گرامینون به نسبت 300 تا 500 گرم سم برای یکصد کیلوگرم پیاز بر علیه بیماریهای قارچی  ضد عفونی شوند (4). معمولاً پیازهایی که اندازه آنها بین فندق و گردو است برای بذر انتخاب می¬شوند. موقع کاشت باید غلاف پوست قهوه¬ای پیازها را با دقت جدا کرد، بطوریکه آخرین لایه روی پیاز باقی بماند. مقدار پیاز برای کاشت در هکتار بسته به ریزی و درشتی و تعداد آنها در هر چاله بین 5-3 تن متفاوت است (3). فواصل خطوط کاشت معمولاً بین 30 تا 20 سانتی¬متر و فاصله پیازهای روی خطوط بین 10-5 سانتی¬متر است. عمق کاشت بسته به شرایط آب و هوایی بین 20-10 سانتی¬متر است. کشت پیازها در عمق 20 سانتی¬متر سبب می¬شود که پیازها در زمستان از سرما و یخبندان و در تابستان از گرمازدگی مصون باشند. در مناطق گرمسیری عمق کم کاشت پیازها موجب می¬شود که دوره خواب تابستانی پیازها طولانی گردد و احتمالاً گل کردن پیازها با زمان یخبندان مواجه شود (4). زمان کاشت پیاز زعفران از موقع خزان بوته¬ها یعنی از اوایل خرداد تا اواسط مهر ماه می¬باشد. ولی بهتر است از کشت پیاز در تیر و اوایل مرداد ماه خودداری کرد، زیرا در این فاصله هوا و زمین بسیار گرم و رطوبت نسبی هوا کم است و احتمال دارد رطوبت پیازها به هنگام جابجایی و کشت از بین رفته و به آنها آسیب برسد (4).
عملیات داشت
1- آبیاری
زعفران دارای 4 دوره آبیاری می¬باشد که آب اول در زعفران خیلی مهم است و تمام نقاط زمین باید بطور کافی و یکنواخت آب بخورد، تا گلهای یک قطعه بطور همزمان بیرون آیند. بعد از 4-3 روز و آماده شدن زمین، بوسیله دندانه سله شکنی می¬کنیم تا کودها بیشتر با خاک مخلوط شوند و      جوانه¬های گل زودتر از درون خاک خارج شوند. از آنجایی که گلهای زعفران قبل از باز شدن برگها ظاهر می¬شوند، آبیاری اوّل باید بموقع و حتماً در اواسط مهرماه انجام شود. اگر آبیاری زودتر از مهرماه، یعنی در شهریور یا مرداد انجام شود، به جای رشد گلها، اول برگها سبز می¬شوند. در اینصورت برداشت گل مشکل شده و کیفیت زعفران پائین می¬آید. بعد از آبیاری اول تا برداشت محصول مزرعه نباید آبیاری شود. برگها پس از جمع کردن محصول در ماه¬های آبان و آذر شروع به رشد می¬کنند و تا فروردین سال بعد در صورت مساعد بودن شرایط باقی می¬مانند. در اردیبهشت برگها پژمرده شده و از بین می¬روند. از زمان برداشت گلهای زعفران تا برداشت برگها 2 مرتبه زمین را آبیاری می¬کنند. مرحله اول در اوایل آبان ماه (بعد از برداشت گلها) و مرحله دوم 20 روز بعد از عید می¬باشد (3).
2- وجین علفهای هرز
وجین زمانی در مزرعه انجام می¬شود که علفهای هرز مشاهده شوند. باید سعی شود در موقع وجین کردن به پیازها آسیبی وارد نشود. اوّلین وجین زعفران بعد از برداشت گلها، دوّمین آن در صورت لزوم به فاصله حدود یکماه و قبل از کولش آب (آب بعد از شخم زدن زمین یا سله شکنی) و وجین سوّم به هنگام برداشت علوفه زعفران و آخرین وجین در صورت نیاز، در فصل تابستان انجام می¬گیرد. مبارزه شیمیایی با توجه به خواب تابستانی زعفران در این فصل عملی   می¬باشد (3). از علفهای هرز عمده مزارع زعفران میتوان به بومادران، تلخه، خارشتر، گندسیر، یولاف وحشی، اویارسلام، گل قاصد، گل ماهور و منداب اشاره کرد (4).
3- مبارزه با آفات
از مهمترین آفات زعفران، جوندگان هستند که شامل خرگوش¬ها، موش¬ها و یک نوع جوجه تیغی است. موش¬ها باعث از بین رفتن پیازها می¬شوند و خرگوش و جوجه تیغی از برگهای زعفران برای تغذیه استفاده می¬کنند. با کاشت نعناع در نزدیکی مزارع زعفران میتوان با موش¬ها مبارزه کرد. همچنین میتوان از سموم شیمیایی مانند کلرات و طعمه مسموم استفاده کرد (4).
4- مبارزه با بیماریها
مهمترین بیماری¬های زعفران بیماری سیاهک و زوال زعفران است. عامل بیماری سیاهک، قارچ نوماکو است که روی برگهای زعفران رشد کرده و کم کم به پیازها می¬رسد و باعث از بین رفتن پیازها می¬شود. عامل بیماری زوال زعفران نیز یک نوع قارچ ساپروفیتی است که به¬ داخل پیازها نفوذ کرده و موجب برآمدگی سطح پیاز، پوسیدن و خشک شدن برگها می¬شود. جمع¬آوری و سوزاندن برگها و پیازهای آلوده و ضد عفونی کردن پیازها قبل از کاشت در کاهش بیماریها مؤثر است (4).
برداشت گل زعفران
بعد از آبیاری اوّل به فاصله 2 تا 3 هفته بسته به درجه حرارت هوا، گل¬های زعفران ظاهر می-شوند. در هوای نسبتاً گرم دیرتر و در هوای نسبتاً سرد و در زیر سایه درخت¬ها گل¬ها زودتر بیرون می¬آیند. موقع برداشت زعفران صبح زود، قبل از طلوع آفتاب است. چرا كه در این زمان دمای هوا پایین است و گلها هنوز باز نشده¬اند و احتمال صدمه مكانیكی به گل و آلودگی¬های ثانویه در حین جابجایی كاهش خواهد یافت. برداشت گل زعفران بطور سنتی و با دست انجام  می¬گیرد. گل¬های چیده شده در یک روز باید در همان روز باز ¬شوند. برای اینکار بوسیله ناخن، لوله گل را شکافته و میله سفید رنگی را به همراه 3 کلاله قرمز رنگ آن از درون لوله گل در می¬آورند (1). عملیات برداشت گل در یك مزرعه حداكثر 20 روز به طول می¬انجامد. هر کیلوگرم گل حدود 2000 تا 2700 گل است و هر کیلوگرم بین 5/3-7/2 مثقال (55/12-37/37 گرم) و بطور متوسط 3 مثقال زعفران می¬دهد (6).


خشک كردن زعفران
زعفران تازه را برای نگهداری طولانی¬تر باید خشك نمود. روش خشك كردن تعیین كننده كیفیّت و ارزش نهایی زعفران می¬باشد. عطر خاص زعفران در هنگام خشك كردن در اثر هیدرولیز شدن تركیبات پیكروكروسین و آزاد كردن سافرانال تولید می¬گردد. در روش سنتی ایرانی، خشك كردن زعفران در سایه و یا اتاق گرم و خشك برای حدود 8 تا 12 روز طول می¬کشد. در این روش امكان رشد و تكثیر میكروارگانیزم¬ها و افزایش آلودگی و همچنین كاهش قدرت رنگدهی در اثر فعالیت آنزیم¬ها، بدلیل طولانی بودن زمان خشك كردن، وجود دارد.
در روش خشک کردن اسپانیایی، زعفران بر روی الكی با شبكه توری ابریشمی و تحت دمای متوسطی حدود C 60 - 50 برای مدت 30 تا 60 دقیقه حرارت غیرمستقیم قرار داده می¬شود. در این روش رنگ بیشتری نسبت به روش سنتی ایرانی و یا خشك كردن در هوای آزاد، ظاهر می¬شود و احتمال آلودگی¬های قارچی محدود می¬شود.
نگهداری زعفران
پس از خشك كردن و سرد نمودن، زعفران را داخل ظروف مناسب قرار می¬دهند. زعفران ممكن است در ظروف شیشه¬ای، پاكت¬های پلی اتیلنی، قوطی¬های پلی اتیلنی و یا پاكت¬های آلومینیومی لایه دار بسته بندی شود. زعفران باید پس از بسته بندی برای جلوگیری از فشرده شدن داخل كارتن قرار گیرد و هنگام ترابری در جعبه¬های چوبی یا فلزی گذاشته شود. زعفران باید در مكان بهداشتی، درجه حرارت و رطوبت مناسب و دور از نور نگهداری شود. درجه حرارت محل نگهداری زعفران نباید از 20 درجه سانتی¬گراد بیشتر باشد.
با توجه به اینكه اسانس (مواد معطر) زعفران قابل تبخیر شدن است، در صورت نگهداری نامناسب به مرور زمان اسانس آن تبخیر شده و از اثرات دارویی و طعم و مزه¬ی آن كاسته می¬شود و مرغوبیت آن از دست می¬رود. چون مواد معطر گیاه یعنی اسانس در حالت پودر شده، بسیار سریعتر از نوع پودر نشده¬ی آن تبخیر می¬شود، بهتر است زعفران را تا موقع مصرف پودر نكنیم و یا در صورت پودر كردن درظرف در بسته نگه داری کنیم.
تقلب در زعفران
زعفران بعنوان گرانترین ادویه جهان، باعث شده که برخی از افراد سودجو با تهیه زعفران تقلبی و عرضه آن به بازار به منافعی دست یابند. مهمترین تقلبی كه به عنوان زعفران صورت می¬گیرد، گلرنگ است كه شباهت زیادی به زعفران دارد و می¬تواند ایجاد رنگ زرد كند. زعفران به ویژه به صورت پودر، با تقلبات بیشتری می¬تواند همراه باشد. همچنین ممکن است زعفران را سائیده و با خاک سرخ مخلوط کنند تا افزایش وزن پیدا کند و یا خامه سفید زعفران را با محلول زعفران سائیده و همراه با مواد دیگر به رنگ کلاله در می¬آورند. گاهی نیز موادی مانند ریشه زردچوبه، کاسبرگ و گل همیشه بهار را با زعفران مخلوط می¬سازند (4 و 6).
روش شناسایی زعفران تقلبی
روشهای مختلفی جهت تشخیص زعفران تقلبی وجود دارد كه به موارد زیر اشاره می¬شود.
1- اگر تارهای زعفران را بین کاغذ صافی یا روزنامه گذاشته و فشار دهیم نباید لکه چربی باقی بماند.
2- رنگ تارهای زعفران در بنزین محلول نیست، یعنی اگر چند تار را در بنزین انداختیم نباید بنزین را رنگین کند.
3- زعفران طبیعی دارای رنگ قرمز روشن و طعمی مطبوع و کمی تلخ و بوی تندی دارد.
4- زعفران طبیعی آب را به رنگ زرد درمی¬آورد و در مجاورت اسید سولفوریک غلیظ رنگ آبی تولید می¬کند، ولی زعفران تقلبی آب را به رنگ زرد میخکی یا نارنجی درآورده و در اسید سولفوریک تغیر رنگ نمی¬دهد (6).
مصرف زعفران به مقدار زیاد سمی است و باعث استفراغ، خون ریزی رحم، اسهال خونی، سرگیجه، بی حالی، زردی پوست و تحریكات شدید ماهیچه¬های صاف و حتی گاهی مرگ نیز      می¬شود. با آزمایشاتی كه به عمل آمده، مصرف حداكثر تا 5/1 گرم در روز برای یك فرد بالغ بلامانع است ولی باید سعی كرد كه برای جلوگیری از عوارض و مشكلات بعدی كم تر از این مقدار مصرف شود و از زیاده روی در مصرف آن خودداری ورزید.
زعفران استاندارد
زعفران ماده¬ای است که از سائیدن کلاله گیاه زعفران به دست می¬آید. زعفران به دو صورت رشته¬ای و پودری یافت می¬شود. زعفران رشته¬ای شامل کلاله¬های خشک و قرمز تیره است که لبه-های آن مشابه قیفی برگشته و قسمت فوقانی آن دندانه¬دار است. کلاله¬ها ممکن است یک شاخه، دو شاخه و یا سه شاخه و به قسمت کوتاه قرمز رنگی از خامه متصل باشند.
زعفران پودر؛ عبارت است از زعفران رشته¬ای سائیده شده¬است. زعفران رشته¬ای باید فاقد    اضافه¬های گل، مواد خارجی و عاری از کپک و حشرات باشد. حداکثر رطوبت قابل قبول در زعفران رشته ای 14% و در زعفران پودری 8% است.
منابع
1.    ابریشمی، م. ح. 1366. شناخت زعفران ایران. انتشارات توسن تهران. 260 صفحه.
2.    امید بیگی، ر. صادقی، ب و رمضانی، ا. 1379. اثرهای منطقه کشت بر کیفیت زعفران. مجله علوم و فنون باغبانی ایران. شماره¬های 3 و 4. صفحه های 167 تا 178.
3.    باقرزاده، ک. بحرینی نژاد، ب و صفاری انارکی، ع. 1382. مجوعه مقالات همایش منطقه-ای اردستان، توانمندیهای رشد و توسعه. دانشگاه آزاد اردستان.
4.    بهنیا، م. ر. 1370. زراعت زعفران. انتشارات دانشگاه تهران. 285 صفحه.
5.    حبیبی، م. ب و باقری کاظم آباد، ع. 1376. زعفران، زراعت، فرآیند، ترکیبات شیمیایی و استانداردهای آن. انتشارات سازمان پژوهشهای علمی و صنعتی خراسان. 35 صفحه.
6.    رمضانی، ا. 1369. بررسی اثر وزن پیاز روی عملکرد زعفران در اقلیم نیشابور. پایان نامه کارشناسی ارشد رشته علوم باغبانی دانشگاه تربیت مدرس تهران.





نوع مطلب : گیاهان دارویی، 
برچسب ها :
لینک های مرتبط :
          
جمعه 30 دی 1390
سه شنبه 23 آبان 1396 01:25 ق.ظ
I was wondering if you ever considered changing the layout of your website?
Its very well written; I love what youve got to say. But maybe you could a little more in the way of content so people could
connect with it better. Youve got an awful lot of text for only having 1 or two
images. Maybe you could space it out better?
پنجشنبه 18 آبان 1396 07:38 ب.ظ
Truly when someone doesn't be aware of then its up to other viewers that they will assist, so here it happens.
پنجشنبه 18 آبان 1396 09:08 ق.ظ
Having read this I believed it was really informative.
I appreciate you spending some time and energy to put this article
together. I once again find myself spending a significant amount
of time both reading and commenting. But so what, it was still worthwhile!
پنجشنبه 11 آبان 1396 04:27 ق.ظ
Its like you read my thoughts! You appear to know so much
about this, such as you wrote the ebook in it or something.
I think that you simply can do with a few percent to power
the message home a little bit, but other than that, that is fantastic blog.
A great read. I'll certainly be back.
چهارشنبه 10 آبان 1396 09:43 ب.ظ
Hi there all, here every person is sharing these
familiarity, thus it's nice to read this weblog, and I
used to visit this blog everyday.
چهارشنبه 10 آبان 1396 04:59 ب.ظ
I am actually thankful to the owner of this website who has shared this enormous article at at this place.
سه شنبه 9 آبان 1396 10:40 ب.ظ
My family members all the time say that I am wasting my time here at net,
however I know I am getting familiarity everyday by reading such fastidious articles.
سه شنبه 9 آبان 1396 04:48 ب.ظ
Have you ever considered about adding a little bit more than just your articles?
I mean, what you say is fundamental and everything. But
just imagine if you added some great images or videos to give your posts more,
"pop"! Your content is excellent but with pics and videos, this
site could certainly be one of the greatest in its field.
Good blog!
چهارشنبه 3 آبان 1396 01:27 ب.ظ
Good post. I learn something new and challenging on sites I stumbleupon every day.
It's always helpful to read articles from other writers and practice a
little something from their websites.
چهارشنبه 3 آبان 1396 06:04 ق.ظ
wonderful issues altogether, you just received a brand new reader.
What could you recommend about your submit that you just made some days in the past?
Any sure?
چهارشنبه 3 آبان 1396 01:56 ق.ظ
Touche. Great arguments. Keep up the good effort.
دوشنبه 1 آبان 1396 10:52 ق.ظ
What's up to every one, the contents existing at this site are in fact amazing for people knowledge,
well, keep up the nice work fellows.
شنبه 29 مهر 1396 10:19 ق.ظ
I am regular visitor, how are you everybody? This article posted at this web page
is truly pleasant.
شنبه 29 مهر 1396 01:48 ق.ظ
No matter if some one searches for his vital thing, therefore he/she wants
to be available that in detail, thus that thing
is maintained over here.
شنبه 29 مهر 1396 12:11 ق.ظ
Please let me know if you're looking for a article writer for your blog.
You have some really great posts and I believe I would be a good asset.
If you ever want to take some of the load off, I'd absolutely love to
write some articles for your blog in exchange for a link back to mine.
Please blast me an e-mail if interested.
Cheers!
جمعه 28 مهر 1396 04:27 ق.ظ
If you wish for to get a great deal from this piece of writing then you have to apply such
methods to your won website.
پنجشنبه 27 مهر 1396 02:12 ق.ظ
Usually I do not learn article on blogs, but I would like to say that
this write-up very forced me to take a look at and do so!

Your writing taste has been amazed me. Thanks, quite nice post.
چهارشنبه 26 مهر 1396 08:42 ب.ظ
Hmm it seems like your blog ate my first comment (it was extremely long) so I guess
I'll just sum it up what I wrote and say, I'm thoroughly enjoying your blog.

I as well am an aspiring blog writer but I'm still new to
everything. Do you have any suggestions for novice blog
writers? I'd certainly appreciate it.
چهارشنبه 26 مهر 1396 02:00 ق.ظ
Hi there, every time i used to check web site posts
here early in the morning, for the reason that i like to gain knowledge of more and more.
سه شنبه 25 مهر 1396 10:44 ب.ظ
I think this is one of the most important information for me.
And i'm glad reading your article. But want to remark on few general things, The web site style is great, the articles is really great : D.
Good job, cheers
سه شنبه 25 مهر 1396 10:42 ب.ظ
I think the admin of this web site is really working hard in support of his
web site, for the reason that here every information is quality
based data.
سه شنبه 25 مهر 1396 08:25 ب.ظ
Hey! Do you use Twitter? I'd like to follow you if that would be okay.

I'm definitely enjoying your blog and look forward to new posts.
یکشنبه 23 مهر 1396 07:24 ق.ظ
Everything is very open with a clear description of the challenges.

It was really informative. Your website is very useful.

Thank you for sharing!
چهارشنبه 19 مهر 1396 03:08 ب.ظ
I was more than happy to uncover this site. I need to to thank
you for your time for this fantastic read!! I definitely
really liked every little bit of it and i also have you book-marked to look at new things on your website.
سه شنبه 18 مهر 1396 02:55 ق.ظ
I like what you guys are usually up too. Such
clever work and reporting! Keep up the great works guys I've added you guys
to my own blogroll.
دوشنبه 17 مهر 1396 10:47 ب.ظ
Heya i'm for the first time here. I found this board and I
find It really useful & it helped me out much.

I hope to give something back and aid others like you
helped me.
شنبه 15 مهر 1396 05:22 ب.ظ
Hi! I understand this is kind of off-topic but I had to
ask. Does managing a well-established blog such as yours take a large amount of work?
I'm brand new to writing a blog but I do write in my diary every day.
I'd like to start a blog so I will be able to share my experience and feelings online.
Please let me know if you have any recommendations
or tips for brand new aspiring bloggers. Appreciate it!
سه شنبه 11 مهر 1396 07:36 ب.ظ
Spot on with this write-up, I honestly believe this site needs a great deal more attention. I'll probably
be back again to see more, thanks for the info!
یکشنبه 26 شهریور 1396 11:19 ب.ظ
There is definately a great deal to learn about this issue.
I really like all the points you have made.
سه شنبه 14 شهریور 1396 07:24 ب.ظ
Hello There. I found your blog using msn. This is an extremely well written article.
I'll be sure to bookmark it and come back to read more of your useful information. Thanks
for the post. I'll certainly return.
 
لبخندناراحتچشمک
نیشخندبغلسوال
قلبخجالتزبان
ماچتعجبعصبانی
عینکشیطانگریه
خندهقهقههخداحافظ
سبزقهرهورا
دستگلتفکر


نمایش نظرات 1 تا 30



پیوند روزانه
پیوندها
آمار وبلاگ
  • کل بازدید :
  • بازدید امروز :
  • بازدید دیروز :
  • بازدید این ماه :
  • بازدید ماه قبل :
  • تعداد نویسندگان :
  • تعداد کل پست ها :
  • آخرین بازدید :
  • آخرین بروز رسانی :
امکانات جانبی



.

Online User


p30web
کد HTML:
کد HTML: